Spinsels

Ik verzet me niet meer, ik blijf lekker lui op de bank liggen.

Ik ben ook wat oud geworden voor verzetjes. Ooit was dat anders, ik fladderde door het leven, weliswaar figuurlijk. Want tegenwoordig is alles letterlijk. Ik ben letterlijk oud, dat klopt.

Toen de Koude Oorlog volop woedde, heb ik mijn Lada Niva, een 4×4-auto zonder vierwielaandrijving, weggedaan. Nooit zou ik nog met een Russische auto rijden die de Russische tanks financiert en bovendien het nucleaire programma mogelijk maakt. Ik had nog geen rijbewijs toen, maar ik had het kunnen hebben en ik meende het en ik verkondigde het als tiener en ik dramde door. We dronken er ons doorheen en vervolgden onze koude strijd ’s avonds naar huis.

Twintig jaar later. Volkswagen. Ik kon mijn weerzin voor het naziregime voor me uitschuiven door de decennia die er overheen gegaan waren; een degelijke wagen met een tdi-motor, met rode i: 110 pk, dat moest met rood getoond worden. Toen brak het sjoemelsoftwareschandaal los. Ik heb geen claim ingediend want de auto was niet van mij maar van mijn werkgever.

Over naar Saab. Zweedse eigenzinnigheid, aangenaam rijgedrag, en wat buitenissig. Ikzelf reed met een 9-3, en als die in onderhoud ging kreeg ik die dat een 9-5. Die kon je pas verlaten als je hem/haar/hun in achteruit schakelde – ik vond dat toen een klein verzet. Saab als autobouwer gaat failliet. Wat overblijft van Saab is een defensiebedrijf.

Dan maar Zweedse degelijkheid made in Belgium: Volvo. Stug maar sterk. Volvo for life! Dacht ik. Drie Volvo’s verder haak ik af. Neen, ik haak niet af, ik ga in het verzet, alweer. Ik wil niet afhankelijk zijn van de nieuwe eigenaar van Volvo: China.

Na de inval van Rusland in Oekraïne – alweer Rusland zoveel jaren later – stijgt de olieprijs tot ongekende hoogtes. Ik wil niet langer afhankelijk zijn van olie. Bovendien wil ik groener leven. Elektriciteit is de toekomst (zoals die in de zeventiger jaren het verleden was ten voordele van gas – maar dit terzijde).

Het wordt een Tesla, tweedehands, met een premie van de Vlaamse overheid. Groen werkt ook bij mij beter met premies. Klein verzet wordt beloond.

Dan volgt de verkiezing van Trump als president en Elon Musk als Doge-verantwoordelijke. Tesla is niet meer gewenst. Ik verzet me niet meer. Ik ben blij met mijn auto en verzet me niet tegen alle updates die er ten goede komen. Ik kleef zelfs geen sticker tegen Musk.

Ik maai het gras niet meer in de tuin, ik ruik aan de bloemen, de grond, het gras, het graf van alle insecten die hier ooit leefden, ik luister naar de bomen, ik hoor de bijen, voer voor de hoornaars, die onze habitat verwoesten, net als de nieuwkomers die onze samenleving inpalmen, onze samenleving, mijn samenleving, ik hoor een vliegtuig, ik zie strepen in de lucht, chemtrails, ik ben het zeker, ik kom in verzet, ik laat het hier niet bij, onze democratie lijdt onder demografische ontwikkelingen die we niet wensen. Opstand! Leve de Leider!

Ik lig op de bank en heb een nare droom.

Ik begrijp de postbodes wel. Door de reorganisatie die men wil doorvoeren veranderen de uurroosters. De postbode zou dan wat later beginnen werken en kan dus wat langer slapen. Klinkt goed.

Wie voor het beroep van postbode gekozen heeft, heeft vaak gekozen voor de vroege uurroosters. Enkele jaren geleden was dat trouwens nog een van de argumenten die het postbedrijf in zijn flyers in de verf zette.

De postbode heeft in de vroege middag gedaan met werken en kan dus daarna sporten (er zijn renners die begonnen zijn als postbode), een dutje doen, in de tuin werken, vrijwilligerswerk doen (naschoolse opvang, busbegeleiding voor kinderen), zorg in het gezin opnemen, of bijklussen.

Zelf ben ik in contact geweest met een postbode die in de namiddag na zijn ronde zijn tweede ronde begon als ijsjesverkoper. In contact gekomen is in de context wel letterlijk te nemen. Het was een hard contact die zaterdagmiddag in mei 2019 toen de ijscokar links indraaide en mij als tegenligger op mijn motor niet zag aankomen. Ik ben met lichte verwondingen afgevoerd naar het ziekenhuis en kon na tien weken het werk hervatten.

Op de postbode zijn ijsjesronde nog hervat heeft weet ik niet.

Dat privébedrijven zoals Immoscoop me terroriseren met deuntjes die me het slapen niet gunnen – oorwurmen zouden werken volgens de reclamemakers – ergert me.

Dat de vrt nu net hetzelfde doet vind ik nog erger. “Kom van dat gat af”! Wie bedenkt zoiets? De 60-plussers die het liedje van Peter Koelewijn moesten aanhoren als klein kind bij zattenonkelsfamiliefeesten, de ouderen van dagen die het liedje van 1960 meezingen in het woonzorgcentrum zijn niet de doelgroep van de campagne (denk ik). Hip? Hop weg ermee. Op naar 2 april en laat je gaan, lach, schater, zing en help wie van zijn stoel valt, wie van gat geeft, was je voeten: het is Witte Donderdag, de dag voor Goede Vrijdag. Laat het ophouden daarna.

Eén recensie in De Standaard volstond om de debuutroman van MS tot bestseller bij bol.com te katapulteren. “Het plot kent een verrassende wending, de elsschottiaanse stijl en de bijwijlen grimmige sfeer die doet denken aan ‘Lijmen/Het Been’ maken van deze roman een echte pageturner. De dialogen lijken recht uit de pen van een onderzoeksjournalist te komen die de smeuïge praktijken van de lokale politiek aan de kaak stelt. De literaire kwaliteiten zijn onbetwistbaar, vraag blijft of dit boek onder de fictie of de non-fictie gecatalogeerd moet worden.”

Het liet de burgemeester niet los. Hoe kon een debuutroman waarin hij het hoofdpersonage is, op slag op nummer één staan?

Voor het eerst stapte hij de lokale boekenwinkel binnen om het boek te kopen. De uitbaatster zocht op titel en auteur, maar wist alleen droog te melden dat het niet in op voorraad was en ook niet in de catalogus van de winkelketen stond.

(Hij had het pand maar net gerenoveerd en verhuurd aan een keten die zich profileert als boekhandel maar vooral winst haalt uit de verkoop van sigaretten en loterijproducten – kortom een goede huurder. Beter een goede huurder dan een insolvabele idealist.)

Dat de burgemeester een mooi parcours had gelopen bij E34 Mode – voor die de concurrentie moest laten voorgaan met de webshops – was algemeen geweten. Dat hij via diverse obscure vennootschappen het halve winkelpatrimonium van het dorp bezat, was alleen voor insiders en de abonnees van het Belgisch Staatsblad bekend.

Ook zijn hautaine houding tegenover de huurders in volle coronacrisis bleef onder de radar van de pers.

Eén enkele pseudojournalist had het reilen en zeilen van de burgemeester al op een kritische, zij het linkse, website gepubliceerd. Achtenzestig keer gelezen, vier maal gedeeld. Als onafhankelijk online medium overleven in deze polariserende mediamaatschappij is bijna onmogelijk voor nieuwssites zonder advertenties en met weinig lezers.

Begin april 2020 was er een korte conversatie, in volle lockdown.

“Als je mijn huurovereenkomst niet herziet breng ik het naar buiten. Het hele #metoo-verhaal. ”

“Als je denkt dat je indruk op me maakt, weet dat het me koud laat. Alle huurcontracten zijn geregistreerd, zonder bijzondere clausules.”

Dit korte telefoongesprek kwam even in hem op. Hij vond niet dat hij avances had gemaakt, zij was het net die hem had verleid en zo een korting op de huur had bedongen.

Zo snel als deze gedachte in zijn hoofd was opgekomen, verdween die ook.

Nu de roman er was, leek iedereen wel geïnteresseerd in de burgemeester en zijn dorp. Was het echt een roman of eerder een afrekening? In ieder geval stond het boek op nummer één zonder dat er een boekvoorstelling was geweest, zonder één enkele leesclub in de bibliotheken, culturele centra of via live-chat.

In de lokale bibliotheek, die al jaren huisde in een afgeleefd pand, en waar de burgemeester in de jongste gemeenteraad de beslissing had kunnen doordrukken voor een verhuis naar een nieuw – weliswaar duurder pand (uit zijn portefeuille), was het boek wel beleverd, maar niet via het centrale kanaal. Bovendien was het daarna onmiddellijk uitgeleend. Omwille van de privacy kon de bibliothecaris onmogelijk zeggen aan wie.

MS wist dat hij een bijzonder debuut had geschreven. Tientallen uitgeverijen had hij gecontacteerd, althans in zijn hoofd, want tot actie kwam hij niet. In eigen beheer zou hij het uitgeven, zonder bemoeienissen of afwijzingen van redacteurs die beter zijn in lezen dan in schrijven. Een bevriende bourgondische journalist bij de krant had hij kunnen overtuigen om zijn recensie integraal over te nemen en te publiceren in de letterenbijlage op vrijdag.

Geld zou de rest doen.

De auteur schreef nog een kort bericht naar de burgemeester.

“Ik heb je de naar best vermogen opgevoed. Je hebt een rijke carrière gehad en veel geld verdiend. Mijn laatste wens was om een boek te schrijven over jouw leven: leeg. En ik heb tweehonderdzeventachtig lege bladzijden geschreven. Vijfenveertigduizend exemplaren heb ik zelf gekocht.”

Mijn eerste herinnering: meester Johan. Toen ik als grapje deed alsof mijn verfbekertje zou omvallen en dit ook gebeurde. Eerste leerjaar. Kapot was ik. Kort erna kreeg ik een toets waar ik zeven op tien had, en mijn papa me voor het nieuws naar bed stuurde. De dag erna bekende de meester dat hij verkeerd gerekend had en ik acht komma vijf had. Nog niet de negens en tienen die ik altijd kreeg, maar toch. Het leed is gebleven, ik ben onterecht te vroeg het bed in gestuurd. Ik zal nooit weten wat er die dag in de wereld is gebeurd.

Meester Johan bleef aan me plakken. Twintig jaar later zag ik hem weer. In Antwerpen, met zijn vriend. Hij zag er goed uit voor een jonge veertiger. Het onderwijs geruild voor tuinonderhoud. Hoe liefde je van job doet veranderen. We hebben twee minuten gepraat en elkaar nooit meer gezien. Meester Johan, Mijnheer D’Haese, geniet van je laatste jaren.

Dat ik mijn jaren in de lagere school een voorbeeldige leerling was blijkt uit mijn rapporten. Ook al bracht mijn mama me tijdens de speeltijd koffiekoeken en kocht ik snoepjes bij Liesje die ik in de klas stiekem op at. Ik herinner me twee berispingen: in het derde leerjaar stopte de meester (Mijnheer Gillis) met voorlezen omdat ik praatte me een vriendje (al was toen al praten mijn sterkste punt niet) en in het zesde omdat ik snoepte in de les – de snoepjes van Liesje. Ik geef toe, ik heb er ook een pakje sigaretten gekocht. Twintig frank, de prijs van een groot brood, en gedeeld met vrienden wier namen ik niet meer ken.

Een groot brood is duur geworden intussen, meer dan 3 euro, en een pakje sigaretten kost nu 10 euro. Inflatie, gezondheidsinflatie.

Lucien De Priester, broeder Bellarminus, speelde een belangrijke rol in mijn jonge en adolescente leven. Hij behoedde onze jongensschool voor zichtbare schouders, te korte broeken, en heeft ertoe bijgedragen we enkel in dromen van onze broeders aanwezig waren. De broeder lichamelijke opvoeding mocht wel toekijken hoe de jongens zich omkleedden, want dat hoorde bij zijn job.

Broeder zijn is geen job meer.

Ik heb nog vaak aan hem gedacht, maar dat hij nog zou leven als ik al veertig- laat staan vijftig-plus was had ik nooit vermoed.

Nochtans heeft hij het zaadje gelegd voor mijn toekomst. En ik ben er rouwig om.

In zogenaamde crisistijd begin de jaren tachtig van de vorige eeuw, komt het thuis ter sprake. Goede student, intelligent, ik dus. Wat wil ik? Psychologie, misschien, of rechten, of criminologie. Neen. Als je al duur wilt zijn, een richting met toekomst. Economie…?

Broeder Lucien De Priester nodigt me uit in de tuin van het klooster annex school. Op een bankje, samen. In juli, op een zomerse dag. Hoofd licht naar links gebogen, gereserveerd. Twee vragen. Of ik een roeping heb, of er voor open sta. Waar ik economie ga studeren: Antwerpen of Leuven. Gent kan niet. Je hebt weinig keuzes in je leven. Telkens een op twee. Ik werd geen broeder. Ik studeerde economie.

In 1985 belde hij me nog: ik had het eerste jaar TEW afgerond met onderscheiding. In 1986 belde hij me niet meer, wegens geen onderscheiding.

Lucien De Priester, broeder Bellarminus, is in 2016 op 93-jarige leeftijd overleden. Ik ontving geen overlijdensbericht.